22.05.12
ΑΡΧΙΚΗ arrow ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ arrow ΓΛΩΣΣΑΡΙΟΝ arrow ΓΛΩΣΣΑΡΙΟΝ-Δ.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ 1909
 
Scan10001.JPG    nifes.jpg    nereid.jpg    3a.jpg    3 (2).JPG    3 b.gif    3 (5).jpg    3 (3).JPG    3.gif    2a.JPG   
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟΝ-Δ.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ 1909 Εκτύπωση

Εις την Ιστορίαν της Σκύρου δεν εθεωρήθη από σκοπού να επισυναφθή μικρόν μόνον γλωσσάριον καθόσον μετ' ού πολύ εκδοθήσεται εκτενές τοιούτον μετά τοπωνυμικού της νήσου. Η Σκύρος καίτοι υπέκυψε τοις Ενετοίς και διετέλεσεν υπο τον ζυγόν των Τούρκων μέχρι της αποκαταστάσεως του Έθνους, εν τούτοις κατώρθωσε να διατηρήση την γλώσσαν αύτης απηλλαγμένην οπωσούν ξένων λέξεων και κατά το μάλλον και ήττον καθαρεύουσαν

 

  Το Σκύριον γλωσσικόν ιδίωμα ανήκει εις την μερίδα εκείνην της Ελληνικής γλώσσης, ήτις του φθόγγους τους ατόνους ί και ου αποβάλλει, και ού μόνον τούτο, αλλα και συλλαβαί όλαι άτονοι συγκόπτονται καταπινόμεναι υπο των  τονουμένων φθόγγων, εις τίνας δε λέξεις και δι' ανομοίωσιν. Εν Σκύρω λ.χ. λέγεται˙

            Ζμί πλίσσο = ζουμί πουλίσσο. Κτσές - ή - ό= Κουτσός - ή -ό. Κλές -ή -ό = Κουλός -ή -ό. Κτσά = κουκιά (ο καρπός και το φυτόν). Ζνάρι = ζωνάρι.Κλώρα = κουλούρα. Βνά = βουνά. Χστός = Χριστός. Χσοπγή = χρυσοπηγή, χσόνεμα = χρυσόνεμα, χσόμγα = χρυσόμυγα, φνάζουν= φωνάζω, μθουνίζου = μπουθουνίζω (αναπνέω δια των ρωθώνων)˙ ξλοφάς = ξυλοφάγος ˙ ξνές = ξυνός˙ ξφαίνω = εξυφαίνω ˙ χλιάρι = κοχλιάριον ˙ λμάρι = λημμάρι. Δμήτρης τα πά = του Παπά˙ δάρ - δά = τώρα δά. ‘Α-τα-πά= Άννα του Παππά. Μέαλος = μέγας γιαλός κ.λ.π.

            Εν Σκύρω ιδιαιτέρας προσοχής άξιος είνε ο σχηματισμός της ονομαστικής των δευτεροκλίτων αρσενικών ονομάτων. Πλείστα δηλ.  δευτερόκλιτα ονόματα ουσιαστικά και επίθετα, απλά ή σύνθετα εις ος προφέρονται εις ες. Ούτω λ.χ. λέγεται, καλές, κοντές, μικρές, γδυμνές, πικρές, χλωρές, ξερές,νηερές, ανάλατες, πράσνες, μαύρες, κότσνες, ξαθθές, αχνές, χαλνές, φόρνες κ.λ.π. κ.λ.π.

            Η μεταβολή αύτη της καταλήξεως λαμβάνει χώραν ανεξαιρέτως εις την ονομαστ. του παθητικού  παρακειμένου ως θρεμμένες, ντμένες, πεθαμένες, καμένες, θαμμένες, δεμένες, παιδεμένες, πλεμένες, πλυμένες, βρεμένες ,κ.λ.π. ουδέποτε δε τρέπεται, όταν του ο προηγείται κ ˙ ως κακός  και ουδέποτε κακές, νηστκός, παστρικός, πατρικός,μητρικός, νυφκός,  νυχτκός, γνωστκός, μαλακός, σαστκός = ο μνηστήρ κ.λ.π.\

            Πιθανόν  να εσχηματίσθησαν ταύτα κατά συνεκδρομήν προς τα εις ες λήγοντα ονόματα τα δηλούντα τόπον πλήρη δένδρων ή θάμνων ή άλλου τινός αντί της πληρεστέρας καταλήξεως εας˙  ως  λ.χ. ασπάλαθρες (θάμνος ακανθώδης) πίσες (λάθυρος, φάβα), αθάνατες (=σκίλλα, σκιλλοκρόμμυδον), σύκαμνες = συκομωφέα, άραμνες, = ράμνος, τσικλάμενες = κυκλάμινον, ρνές = ερινέος, κολυπτές= καπνοδόχη, αραντές (έδεσμα), δροτσεμένες =  καιρός ομιχλώδης, λσόθωρες = λιθόσωρος κ.λ.π. κ.λ.π.

           

Οι φθόγγοι α, ι, u.

            Το  α απαγγέλλεται εις πάσας τας συλλαβάς, ενίοτε δε και αντί των φθόγγων ε - ο ως

            αλίφασκας = ελελίσφακος, άλασις = έλασις, ασμός = εσμός, αχινόποδας (εχίνος πούς) = ακανθώδης θάμνος, αφφαλές = ομφαλός, αρφανές = ορφανός, αρμάθι = ορμαθός κ.λ.π. εις πολλάς δε λέξεις προτίθεται  ως˙ απάλιερας = παλίουρος, αραχόνι (ράχις) = πετρώδες ύψωμα, αστήθια, αστάχυ, αστβή, απαλάμη, ανάμα κ.λ.π.

            Ο φθόγγος ι πάσχει αφαιρέσεις, εκθλίψεις και συγκοπάς, ως λ.χ. διχάλη = δχάλη, δίκελλα = οτσέλη, ερινεός = ρνές, μερώνω, δροτσεμένος, δροστατεί,  κότσνας = κότινος, λμάρι = λημμάριον, ρνά = ρίνες, θλάκι = θύλακος, φτά = φυτά, πνού = πεινάω -ώ, διψού = διψώ, τμού = τιμώ, φλάου = φυλάττω κ.λ.π. πρό δε των α, ε και ο  πάσχει συνίζησιν, είτε τονίζεται είτε άτονον είνε, ως άριος, αναστολιά, λιακός, μελιός, πολιός, ‘στιά κ.λ.π., αναλόγως δε της φύσεως του προηγουμένου συμφώνου λαμβάνει και διάφορον μορφήν, ως και εν τοις διαφόροις ιδιώμασι συμβαίνει ˙  άλλ' εν τω Σκυρίω άξιον ιδίας μνείας είνε το εξής˙ προηγουμένου δηλ. ρ το ι γίνεται j και τούτο ζ λ.χ. Μαρία - Μαρjά - Μαρζά, πιπέρι - πέρjι - πέρζι, ρίζι - ρζίρζι, χέρι - χέρjα, και  η φράσις  από χέρζι σε χέρζι χάθτσε το μαχαίρζι˙ χαμπάρjα = χαμπάρζα, λανάρjα = λανάρζα, μτάρjα = μτάρζα, κρύο -κρύjο - κρυjώννω - κρυjώμα- κρζό - κρζώννου - κρζώμα, κρέας - κριjας -κρζάς κ.λ.π.  Το παραδοξότερον δ' είνε ότι μόνον αι γυναίκες της Σκύρου ποιούνται χρήσιν του τοιούτου.

            Ομοίως και ο φθόγγος u  πάσχει συγκοπήν ως βνά αντί βουνά, κφός αντί κουφός , ρβός = ρουβός, κτί = κουτί, χνί = χουνί κ.λ.π., εις τινας δε λέξεις παρουσιάζεται αντί ο ως πορώννω  αντί πυρώνω, ποροστιά αντί πυροστιά, αποργός (πηλοφόρος) αντί υπουργός και εις άλλας ως ου ˙  αλλ'  η τοιαύτη προφορά του υ ως ου δεν φαίνεται να είνε η αρχαία προφορά του υ, ήτις διασώζεται εν Κύμη και αλλαχού πολλαχού, άλλ' εξ επιδράσεως των γειτονικών χειλικών και ουρανικών φθόγγων ή και παρετυμολογικώς λ.χ. διασουρίτης, σκουτιά, αποσούρι, μωρσού, μωρή σύ, αλλα λέγεται και σύζμο, συδαυλίζου και εν γένει πάντα τα σύνθετα εκ της  συν προθέσεως  προφέροντια ως ι και ουχί ως ου μόνον η προσωπική αντωνυμία σύ προφέρεται υπο των Σκυρίων χωρικών πάντοτε σού, διατηρήσασα ίσως  την αρχαίαν προφοράν του u , ήτις εις πολλά μέρη διετηρήθη.

            Εκ των συμφώνων παραλείπεται μόνον το γ και εναλλάσσονται τα υγρά ή και συγγενείς φθόγγοι˙ λ.χ.  φλέα = φλέγα και τούτο αντί φλέβα, λέπου - γλέπου - βλέπω, παί πληθ.πάjα (πάγος) =  βράχος, παώννου = παγώνω, παώνι = παγώνι, σαόνι - σαγόνι = σιαγών, παωνιά = παγωνιά, αγαλήπα = ακαλύψη, χανκολόγος - χαλικολόγος, αλφαντής = ανυφαντής = αράχνη κ.λ.π.

Το u  προ παντός  φθόγγου ι και ε προφέρεται ως τσ, πρό δε των συμφώνων  και λοιπών φθόγγων ως u˙ ούτω λ.χ. τσερί - κερί = κηρός,τσέρατο = κέρατον, τριτσέρης = τρις κερατάς, Τσυριατσή = Κυριακή, Τσλιά = κοιλία, τστάζει= κοιτάζει (η όρνις), τσδώνι = κυδώνιον, τσλώνι = κηλώνειον (ίππος κήλων), τσλωνεύω = κηλωνεύω (φέρομαι ως κήλων) κ.λ.π.

Τα ολίγα ταύτα, ως τα μάλλον ενδιαφέροντα του Σκυρίου γλωσσικού ιδιώματος, εθεωρήθη αναγκαίον  να προταχθώσι του μικρού μας γλωσσαρίου.

 
< Προηγ.
 

SKYROS MAGAZINE

Cache Directory Unwriteable