Ιωάννης Βογιατζής

 Ερμηνεία " Στη σπηλιά τ΄ Αντρειώτη '' του Μάνου Φαλτάϊτς

Όταν ο μύθος γίνεται αφετηρία της Ιστορίας

και τ΄ όνειρο μπορεί και να την αλλάξει

Η ιστορία του Μάνου Φαλτάϊτς "Στη σπηλιά τ΄Αντρειώτη" εντάσσεται στον ευρύτερο κύκλο των διηγημάτων του ''Μανουί, Παμ και Βικτώρ". Ο Μάνος Φαλτάϊτς με τους δύο φίλους του, πλάσματα της ονειροφαντασίας του, εξερευνά μαγικούς τόπους της Σκύρου, δίνοντας όμως και την ύψιστη δυνατότητα να μυηθούμε στα μεγάλα μυστήρια του σύμπαντος κόσμου, να ανακαλύψουμε αξίες της ζωής που ο Μάνος Φαλτάϊτς με ένα μοναδικό τρόπο, άμεσο και απλό, γι αυτό και τέλειο, μεταλαμπαδεύει σ΄ όλους εμάς. Είτε στον νεραϊδότοπο της Σκύρου στο Κηφισό ποταμό, μόνος στις μαγικές ώρες της μοναξιάς του κοινωνεί το μυστικό κόσμο των νυμφών ως άλλος Πάνας, είτε στην Πολυνησία του Αγίου Ερμολάου μέσα από την περιπέτεια με τους φίλους του Παμ και Βικτώρ μας αφήνει την Πολιτεία μιας Νταϊστικής κοινωνίας, είτε στην προκειμένη περίπτωση "Στη σπηλιά τα Αντρειώτη" ο Μάνος Φαλτάϊτς απόλυτα υψιπετής και συγχρόνως ρεαλιστής διαρρηγνύει την επιφάνεια των πραγμάτων για να ανακαλύψει την αλληλουχία των κρυφών νοημάτων. Πάντα τον φλόγιζαν τόποι με μυστήριο, τον προκαλούσε η επικινδυνότητά τους, επιθυμούσε να διεισδύσει στο εσώτερό τους. Όμως δεν πρόκειται για μια οποιαδήποτε εξερεύνηση. Είναι ένα ταξίδι στο βαθύτερο είναι του ανθρώπου, εκεί που φωλιάζουν φόβοι και ψευδαισθήσεις, εκεί που ο άνθρωπος παλεύει με την ψυχή του και την κερδίζει ή την χάνει, εκεί που οι μεγάλες αποφάσεις οδηγούν στις μεγάλες ρήξεις και μεταβάλλουν τον άνθρωπο σε αετό ή οι μεγάλες υποχωρήσεις τον ρίχνουν στην άβυσσο της ανυπαρξίας. Για τον Μάνο Φαλτάϊτς η ζωή είναι μια περιπέτεια για την ολοκλήρωση του ανθρωπίνου προσώπου, είναι πιο σωστά ένα πέρασμα στην άλλη μεριά του καθρέφτη ( " δι΄εσόπτρω εν αινίγματι" λέει ο Απ. Παύλος βλέπουμε τα πράγματα), αθέατη για τους αμύητους, γι αυτό και την κρύβουν " οι πέτρες και τα βράχια της σπηλιάς τ΄ Αντρειώτη", εκεί που απαντιέται το ερώτημα: ''ζει ή δεν υπάρχει ο δράκος'' ''βρίσκεται ακόμη εκεί ο θησαυρός;''. Κι επειδή στα μεγάλα έργα της ανθρωπότητας το αίνιγμα δεν το απαντάς, γιατί έτσι αφήνεις το μύθο να συνεπαίρνει ακόμα και να ολοκληρώνει τη ζωή, ο Μάνος Φαλτάϊτς, αφήνει τους ήρωές του με το μεγάλο ερώτημα στα χείλη: "Υπάρχει ή δεν υπάρχει ο δράκος; Τι βρίσκεται πέρα από τα βράχια και τις πέτρες;". Η ζωή, μας λέει ο Μάνος Φαλτάϊτς, είναι ένας αγώνας να ξεπεράσεις τα στενά όρια του κόσμου( ο μύθος κάνει τον κόσμο απέραντο και στην οριζόντια και στην κάθετη διάστασή του), μιας στυγνής και άλογης πραγματικότητας που δεν αφήνει χώρο στ΄ όνειρο και την φαντασία. Ένας αγώνας να ξεπεράσεις τη φθαρτότητα αυτή που σε δένει και σε κρατά στο χώμα και δεν σ΄ αφήνει να ορμήσεις ρωμαλέα στα ουράνια. Ένας αγώνας να γνωρίσεις και να ξεπεράσεις νικώντας το κακό. Γιατί, ο Δράκος στη σπηλιά τ΄ Αντρειώτη είναι όχι μόνο ο φόβος, οι ενοχές, οι αναστολές, τα μικρά και τα μεγάλα θηρία - κακίες που κουβαλούμε μέσα μας ή τρέφουμε γύρω μας. Είναι, προπάντων, το όριο που οφείλουμε να δούμε κατά πρόσωπο, να γνωρίσουμε πίσω από τις επιφάνειες που κρύβουν την ουσία, να αναμετρηθούμε και να νικήσουμε. Είναι το όριο που μας χωρίζει από την αθανασία, το όριο που μας επιτρέπει την αθανασία, το όριο που μας φέρει στην αθανασία. Είναι το παραπέτασμα που χωρίζει το Γίγνεσθαι από το Είναι, τον άνθρωπο από την ουσία του, γι αυτό και " εσχίσθη το παραπέτασμα του Ναού" με την εις Άδου κάθοδο του Χριστού. Είναι αυτό που μας κάνει Προμηθέα, Θησέα ή Ηρακλή, και με τη δυναμική της υπέρβασης του εαυτού μας κερδίζουμε την συμπαντική συνείδηση, αυτή που μας κάνει να είμαστε θεοί - δημιουργοί μιας νέας πραγματικότητας μυστικής και ονειρικής. Ο Απόλλων σκοτώνει τον Πύθωνα, ο Θησέας τον Μινώταυρο, ο Ηρακλής την Λερναία Ύδρα. Είναι βαρύ το τίμημα της αθανασίας. Είναι σκοτεινό και λασπωμένο το λαγούμι που οφείλει να περνάει ο άνθρωπος για να φτάσει στο φως ( " οι ήρωες προχωρούν στα σκοτεινά" λέει ο Γιώργος Σεφέρης). Πάντα κάποιος δράκος θα φυλάει το πέρασμα, θα εμποδίζει τη πρόσβαση στο θησαυρό. Για να φτάσεις ψηλά πρέπει να δοκιμαστείς στη φωτιά, στο πόνο και τη μάχη ( " πάντα περνάς τη φωτιά για να φτάσεις ψηλά τα βουνά τα χιονόδοξα" λέει στο Άξιον Εστί ο Οδυσσέας Ελύτης). Στη σπηλιά τ΄ Αντρειώτη παίζεται το μεγάλο παιχνίδι της ζωής. Ο Μανουί, ο Βικτώρ και η Παμ, η αγία αυτή τριάδα της ελληνικής λογοτεχνίας ξεκινούν το μεγάλο ταξίδι στα άδυτα της ανθρώπινης τραγωδίας. Και το τραγικό στην ανθρώπινη φύση είναι αυτός ο πανάρχαιος αγώνας για την κατάκτηση της θέωσης. Ξεκινούν με χαρά, όπως συμβαίνει σ΄ όλα εκείνα τα παιχνίδια που μετατρέπονται σε τιτανομαχίες, και επίγνωση των δυσκολιών, την κατάβαση στον Άδη. Εκεί που το σκοτάδι κρύβει την αλήθεια και χρειάζεται να βάλεις το δάκτυλο στο ''τύπο των ήλων'', για να διεκδικήσεις τη σοφία την αρχέτυπη και αναστάσιμη. Με πίστη, αγάπη και ευθύνη κατέρχονται για να μεταβάλουν τη βιωτή του ανθρώπου σε θαύμα, το έρεβος σε φως, την στυγνή και άψυχη πραγματικότητα σε ένα διαρκές όνειρο. Ένα όνειρο που πέρασε την κόλαση νικώντας τους δράκους. Οι τρεις φίλοι προχωρούν με δέος στην ανακάλυψη και κατάκτηση του ονείρου. Κι έχουν συμμάχους τα ιερά πνεύματα της Βιγλατορίας του Παλαιόπυργου: Τους μαχητές Γριμάλδι, τους κουρσάρους Ανέστηδες, την άγια φωνή του παππού Δημήτρη, την αγωνιστικότητα του Κωνσταντίνου Φαλτάιτς, τη σοφία της θείας Μαρίας, την αγάπη της Μαριάς. Όλα αυτά τα χρόνια στα ιερά χώματα της Βιγλατορίας του Παλαιόπυργου έμαθαν τη φιλοσοφία του Νταϊσμού, μυήθηκαν στα μεγάλα μυστήρια του Σύμπαντος. Τα πόδια τους πατούσαν γερά στη γη και τα φτερά της ψυχής τους απλωνόταν ως εκεί που το όνειρο αλλάζει την πραγματικότητα. Ο Μανουί, ο Βικτώρ και η Παμ έφτασαν στη σπηλιά τ΄ Αντρειώτη μ΄ ένα μικρό σκαλιστήρι, ένα φτυάρι με σπασμένο στυλεό και φαγωμένη λαμαρίνα και μια σκουριασμένη σιδερόβεργα. Με τέτοια εργαλεία θα προσπαθήσουν να ξεφράξουν τη δίοδο της σπηλιάς, πράγματα που απλόχερα τους χάρισε η Βιγλατορία του Παλαιόπυργου, σημαδεμένα κι αυτά από τη φθορά του χρόνου, έτοιμα ν΄ αντιμετωπίσουν μαζί με τους μικρούς μας ήρωες το αίνιγμα του χρόνου και της ιστορίας. Εργαλεία που δούλεψαν τη γη της Βιγλατορίας του Παλαιόπυργου, σε χέρια ανθρώπων που έκαναν την καθημερινότητα ιστορία και την ιστορία θρύλο, τώρα στα χέρια του Μανουί, του Βικτώρ και της Παμ είναι έτοιμα να αγγίξουν τον μύθο που αιωνίζει την ιστορία, να σκάψουν βαθειά σε μυστήρια άντρα όπου κρύβεται το αίνιγμα της ύπαρξης. Στη σπηλιά τ΄ Αντρειώτη επαναλαμβάνεται ο μεγάλος μύθος. Όπως ο Απόλλων σκοτώνει τον Πύθωνα και ιδρύει το Μαντείο των Δελφών, ο Ιάσων τον δράκοντα και αρπάζει το χρυσόμαλλο δέρας, ο Θησέας τον Μινώταυρο και σώζει την Αθήνα. Ο Μανουί, ο Βικτώρ και η Παμ διατρέχουν τον χρόνο - και ως παιδιά του κόσμου ξέρουν καλά ότι ο χρόνος είναι ένα παιχνίδι, όπως με τα ζάρια που τους το έμαθε ένας άλλος δάσκαλός τους ο Ηράκλειτος "ο αιών παις εστίν πεσσεύων"- και γίνονται του Χρυσού Γένους οι μάρτυρες. Πάντα σ΄ ένα μεγάλο μύθο στηρίζεται η ζωή, πάντα από ένα μεγάλο μύθο τρέφεται η ζωή. Και η ζωή και η ιστορία της Σκύρου χρειάζεται ακριβώς αυτόν εδώ τον μύθο, αυτό που θα επαναλάβουν μες στην αέναη επανάληψη της ιστορίας οι μικροί ήρωες. Στη σπηλιά τ΄ Αντρειώτη η Ιστορία του κόσμου ξαναβρίσκει την αφετηρία της. Γιατί γίνεται μύθος κι ο μύθος ως άλλος μίτος μας βγάζει νικητές από το σκοτάδι του λαβύρινθου της άγνοιας και μιας πραγματικότητας που αρνείται το όνειρο. Στη σπηλιά τ΄ Αντρειώτη οι τρεις Παίδες ως άλλοι συνεχιστές του Θησέα, του Ηρακλή και τόσων άλλων ηρώων της ελληνικής μυθολογίας τολμούν να μεταβάλουν την άχαρη βιωτή σε μάχη της ζωής και του φωτός, να διαρρήξουν το σκληρό κέλυφος που μας εμποδίζει να δούμε τον εσώτερο εαυτό μας ωραίο και δυνατό σαν Αχιλλέα την ώρα της μάχης, τολμούν επίσης να επαναφέρουν στη ζωή μας τον μύθο και το όνειρο: ότι τίποτε δεν είναι όπως το βλέπουμε, ότι τα πάντα είναι έμψυχα, ότι όλοι είμαστε ένα και το ένα κλείνει τα πάντα, ότι μες στα νερά και πίσω από τα δέντρα υπάρχουν νεράιδες που θα δούμε αν έχουμε '' πάντα ανοιχτά , πάντα άγρυπνα τα μάτια της ψυχής μας'', όπως λέει ο Διονύσιος Σολωμός, ότι ο ήλιος και το φεγγάρι μας μιλούν και μεις τους απαντούμε, ότι όσα υπήρξαν υπάρχουν και θα υπάρχουν όσο βασιλεύει η μνήμη, η αλήθεια ( α-λήθη δηλαδή μνήμη), ότι βαθιά στις σπηλιές του κόσμου και της ψυχής μας κρύβονται δράκοι, θησαυροί κι αλήθειες που μόνον όσοι πέρασαν τη φωτιά μπορούν να δουν και να γνωρίσουν, να βιώσουν κι έτσι να αλλάξουν ολάκερο τον κόσμο.

" Μακάριοι οι καθαροί τη καρδία

ότι αυτοί τον Θεό όψονται".

Βιγλατορία του Παλαιόπυργου

Σκύρος 7 Οκτωβρίου 2003